Τό «Αἰωνία ἡ μνήμη» στόν τάφο τοῦ Πάπα καί ἡ εὐθύνη τοῦ Πατριάρχη

του κ. Γεωργίου Αποστολάκη, Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου ε.τ.

Η επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στον τάφο του Πάπα Φραγκίσκου, στις 28 Οκτωβρίου 2026, στη βασιλική της Santa Maria Maggiore στη Ρώμη, προστίθεται στη μακρά σειρά των δημόσιων εκδηλώσεων προσεγγίσεώς του προς τον Παπισμό. Το ίδιο το Πατριαρχείο ανακοίνωσε την επίσκεψη και την κατάθεση λουλουδιών στον τάφο του εκλιπόντος. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, που θέτει το βίντεο το οποίο συνοδεύει την είδηση, είναι η ψαλμωδία του «Αἰωνία ἡ μνήμη» υπέρ αυτού. Πρόκειται για ενέργεια με εκκλησιαστικό περιεχόμενο, η οποία απαιτεί εκκλησιαστική εξήγηση.

 

Ο σεβασμός προς έναν νεκρό και η ανθρώπινη λύπη για την απώλειά του είναι απολύτως κατανοητά. Η δημόσια χρησιμοποίηση, όμως, της ευχής με την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία αποχαιρετά και μνημονεύει τους κεκοιμημένους της δεν εξαντλείται σε μια έκφραση προσωπικής φιλίας. Ιδίως όταν την ψάλλει ο Οικουμενικός Πατριάρχης, η πράξη αποκτά αναπόφευκτα διδακτική σημασία. Τι διδάσκονται οι πιστοί βλέποντάς την; Ότι οι δογματικές διαφορές εξακολουθούν να αποτελούν ουσιώδες εμπόδιο εκκλησιαστικής κοινωνίας ή ότι μπορούν πλέον να παραμερίζονται στην πράξη;

 

Η ορθόδοξη αντίθεση προς τις παπικές κακοδοξίες έχει σαφές θεολογικό περιεχόμενο. Δεν αποτελεί κατάλοιπο εθνικών ανταγωνισμών ούτε ανεξήγητη εμμονή σε ένα μακρινό ιστορικό επεισόδιο. Ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός διατύπωσε απερίφραστα την κρίση του για τους Λατίνους: «αἱρετικοί εἰσιν ἄρα, καὶ ὡς αἱρετικοὺς αὐτοὺς ἀπεκόψαμεν». Η Εκκλησία τον τιμά ακριβώς ως υπερασπιστή της πίστεως, ο οποίος αρνήθηκε να υπογράψει την ένωση της Φλωρεντίας. Η τιμή αυτή έχει συνέπειες για τη σημερινή εκκλησιαστική στάση· δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν ετήσιο πανηγυρικό λόγο.

 

Η αντίθεση προς τις λατινικές κακοδοξίες διατρέχει αιώνες της ορθόδοξης πατερικής παραδόσεως. Ο Μέγας Φώτιος, ήδη πριν από το σχίσμα του 1054, ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο Μάρκος ο Ευγενικός, ο Συμεών Θεσσαλονίκης, ο Γεννάδιος ο Σχολάριος και, στους νεότερους χρόνους, ο Αθανάσιος ο Πάριος, ο Νεκτάριος Πενταπόλεως και ο Ιουστίνος Πόποβιτς αλλά και άλλοι πολλοί, αντιμετώπισαν, ο καθένας στο ιστορικό και θεολογικό πλαίσιο της εποχής του, τις λατινικές δογματικές αποκλίσεις ή τις απόπειρες ενώσεως που τις παρέκαμπταν. Η Εκκλησία τιμά την ομολογία τους. Εύλογα, λοιπόν, οι πιστοί ζητούν να γνωρίζουν πώς οι σημερινές πατριαρχικές ενέργειες συμβιβάζονται με αυτή την ομολογία.

 

Οι διαφορές, άλλωστε, παραμένουν. Η επίσημη ρωμαιοκαθολική διδασκαλία εξακολουθεί να περιλαμβάνει το Filioque και το παπικό αλάθητο υπό τις προϋποθέσεις που η ίδια ορίζει. Συνεπώς, η αποκατάσταση της ενότητας προϋποθέτει πραγματική αντιμετώπιση των δογματικών αποκλίσεων. Οι θερμές σχέσεις, οι προσωπικές φιλίες και οι συμβολικές χειρονομίες δεν επιλύουν από μόνες τους το πρόβλημα της πίστεως.

 

Εδώ αποκτά νόημα ένα οξύ, αλλά θεμιτό ερώτημα: θα θεωρούσαμε σύμφωνη με την ορθόδοξη ομολογία την πράξη ενός Πατριάρχη που θα πήγαινε στον τάφο του Αρείου και θα έψαλλε υπέρ αυτού το «Αἰωνία ἡ μνήμη»; Η αναλογία αφορά την αρχή της εκκλησιαστικής συνέπειας, χωρίς να ταυτίζει τον Αρειανισμό με τις παπικές πλάνες. Εφόσον αναγνωρίζουμε ότι η αίρεση διαρρηγνύει την ενότητα της πίστεως, με ποιο θεολογικό κριτήριο ενεργούμε δημόσια σαν η διάρρηξη αυτή να έχει ήδη θεραπευθεί;

 

Ούτε μπορούμε να αποφαινόμαστε για την τελική κρίση του Θεού επί ενός ανθρώπου. Αυτή ανήκει στον Θεό. Η ευθύνη, όμως, ενός Ορθοδόξου επισκόπου για όσα ομολογεί και πράττει δημόσια ανήκει στην κρίση της Εκκλησίας. Η επίκληση της αγάπης δεν καταργεί αυτή την ευθύνη. Η αγάπη περιλαμβάνει και την ειλικρίνεια απέναντι στις διαφορές που εμποδίζουν την κοινωνία.

 

Η συγκεκριμένη ενέργεια πρέπει να αξιολογηθεί μέσα στη σταθερή φιλο-οικουμενιστική πορεία του Πατριάρχη. Ήδη το 2014, στα Ιεροσόλυμα, ο Βαρθολομαίος και ο Φραγκίσκος συμμετείχαν σε κοινή προσευχητική εκδήλωση και υπέγραψαν κοινή δήλωση προσανατολισμένη στην πλήρη ενότητα. Η ίδια εκείνη δήλωση αναγνώριζε ότι η πλήρης κοινωνία δεν είχε επιτευχθεί και συνέδεε την ευχαριστιακή ενότητα με την ομολογία της μίας πίστεως. Ακριβώς γι’ αυτό, οι μεταγενέστερες χειρονομίες οφείλουν να κρίνονται με αυστηρότητα: υπηρετούν την αποκατάσταση της κοινής πίστεως ή δημιουργούν την εντύπωση ότι η ενότητα μπορεί να προηγηθεί της δογματικής συμφωνίας;

 

Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της κριτικής στην οικουμενιστική αυτή πρακτική: στη σταδιακή εξοικείωση του εκκλησιαστικού πληρώματος με εικόνες θρησκευτικής ενότητας, ενώ οι αιτίες της διαιρέσεως παραμένουν. Η επανάληψη τέτοιων πράξεων μπορεί να καταστήσει στη συνείδηση των πιστών περιττή την ίδια τη δογματική συμφωνία. Έτσι προετοιμάζεται μια ένωση στην πράξη, πριν αποκατασταθεί η ενότητα στην πίστη. Αυτό λέγεται «λαϊκός οικουμενισμός».

 

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης οφείλει να εξηγήσει πώς η στάση αυτή συμβιβάζεται με την ομολογία των Αγίων που η Εκκλησία τιμά. Και οι επίσκοποι οφείλουν να δώσουν σαφή θεολογικό λόγο στο ποίμνιο. Η επιδιωκόμενη ενότητα χρειάζεται αλήθεια, μετάνοια και κοινή πίστη. Διαφορετικά, οι συμβολικές χειρονομίες κινδυνεύουν να συνηθίσουν τους πιστούς στην παράκαμψη όσων οι Άγιοι αγωνίστηκαν να διαφυλάξουν.

Ο τάφος του Πάπα Φραγκίσκου στον παπικό ναό της "Αγίας Μαρίας της μεγάλης" στη Ρώμη. Επ΄ αυτού διακρίνεται η ανθοδέσμη που κατέθεσε ο πατριάρχης Βαρθολομαίος (ρόζ τριαντάφυλλα), ενώ εν συνεχεία έψαλε και Τρισάγιο στη μνήμη του ευχόμενος ο Θεός να τον κατατάξει μετά των Αγίων Του.

Μονή Σινά: Η στάση Πολιτείας και Εκκλησίας απέναντι στην δικαστική απόφαση

 

Σινᾶ: καιρὸς τοῦ ποιῆσαι.

Γεώργιος Τζανάκης. Ἀκρωτήρι Χανίων. 26 Ὁκτωβρίου 2026

 

Ἡ περυσινὴ ἀντίδρασις τῆς Ἀδελφότητος τῆς μονῆς Σινᾶ στὰ ὅσα ἐτοίμαζαν γιὰ τὴν Μονὴ οἱ κυβερνήσεις Αἰγύπτου καὶ Ἐλλάδος μὲ τὴν συνέργεια τοῦ τότε Ἀρχιεπισκόπου Σινᾶ Δαμιανοῦ, μὲ τὴν καθαίρεσί του, φρέναρε τὸ ξεπούλημα τῆς Μονῆς.

Μετὰ τὴν ἐκλογὴ νέου Ἠγουμενου, ἀσχέτως ὑπὸ ποίες πιέσεις καὶ μεθοδεύσεις ἔγινε αὐτή, ἀκολούθησε ἕνα μεγάλο διάστημα σιωπῆς καὶ ἀδράνειας ἀπὸ τὴν πλευρᾶ τῆς ἀδελφότητος, ἀλλὰ ἀνασυντάξεως καὶ ἀντεπιθέσεως τῶν ἐπιβούλων τῆς Μονῆς.

Καὶ φτάσαμε στὴ σημερινὴ κατάστασι, μὲ τὴν ἐπικοινωνιακὴ καταιγίδα γιὰ τὴν ἀνάγκη συμφωνίας ποὺ κατάληξε στὴν δήλωσι τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Συμεών, περὶ ἀποδοχῆς τῆς συμφωνίας κατόπιν καὶ τῆς συμπαραστάσεως Πατριαρχείων καὶ Ἐκκλησιῶν γιὰ ὑπογραφή τῆς συμφωνίας.

Ἡ ἀδελφότης δὲν ἔχει μελετήσει ἐν Συνόδῳ καμμία συμφωνία οὔτε ἔχει ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος νὰ προβῇ στὶς ἐνέργειες τὶς ὁποῖες ἀναφέρει στὴν δήλωσί του τῆς 24ης τρέχοντος μηνός.

Ἁφήνουμε τὰ πολλὰ ἐρωτήματα ποὺ ἐγείρονται γιὰ τὴν ὅλη διαδικασία καὶ μένουμε στὴν οὐσία καὶ τὸ πρόδηλο ἀποτέλεσμα μιᾶς τέτοιας καταλήξεως.

Μὲ μία τέτοια συμφωνία παύει νὰ ὑφίσταται τὸ μέχρι τώρα καθεστῶς τῆς Μονῆς Σινᾶ τῶν 1500 χρόνων. Ἡ Μονὴ περνᾶ στὴν ἰδιοκτησία τοῦ Αἱγυπτιακοῦ κράτους καὶ οἱ μοναχοὶ καὶ ἡ ὅλη μοναχικὴ ζωὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν δική του βούλησι.

Ἤδη ἡ Μονὴ ἔχει περικυκλωθῇ ἀσφυκτικὰ μὲ μπάρες, φυλάκια καὶ περιορισμοὺς καὶ μὲ τὴν κατασκευὴ τῶν τεραστίων ξενοδοχειακῶν μονάδων ἀλλοιώνεται τελείως ὁ χαρακτήρας καὶ ἡ φυσιογνωμία τοῦ χώρου. Ὅτι καὶ νὰ λέγεται, ὅτι καὶ νὰ ὑπόσχεται ἡ συμφωνία, αὐτὴ ἡ Μονὴ χάνει τὸ ἀσκητικό της περιβάλλον, κατακλύζεται ἀπὸ ὀχλοῦσες δραστηριότητες ποὺ ἀλλάζουν καὶ βεβηλώνουν τὸν ἅγιο τόπο. Αὐτὰ εἶναι γνωστὰ καὶ δὲν χρειάζονται πολλὴ ἀνάλυσι.

Τὸ ἐρώτημα εἶναι: Πῶς ἕνας ἀνθρωπος, ποὺ ἡ Ἅγία Αἰκατερίνα τὸν τίμησε μὲ τὴν μεγαλυτέρα τιμὴ ποὺ ὑπάρχει νὰ εἶναι ἡγούμενος τῆς Μονῆς Σινᾶ, φτάνει στὸ σημεῖο νὰ προδίδῃ τὴν τιμὴ καὶ νὰ παραδίδῃ τὴν Μονὴ στὶς ἀρπακτικὲς διαθέσεις τῶν ἀρχόντων καὶ ὅσως ἐνεργοῦν πίσω ἀπὸ αὐτούς; Δὲν ἀντιλαμβάνεται τί κάνει; Φοβᾶται; Τί φοβᾶται; Ποιούς φοβᾶται; Ὑπάρχει ἰσχυρωτέρα προστασία ἀπὸ τὴν Αγία; Τί ἐλπίζει; Καλόγερος εἶναι, ἀσθενὴς εἶναι, ὅπως λέγει, ἡλικίαν ἔχει, τί ἐλπίζει λοιπόν; Ποιά νομιζόμενη δόξα καὶ τιμή ὁρέγεται; Τιμὴ μεγαλυτέρα ἀπὸ τὸ νὰ εἶναι ἡγούμενος τοῦ Σινᾶ, διάδοχὸς τοῦ Ἁγίου Ἱωάννου τῆς Κλίμακος καὶ συνεχιστὴς τῆς χορείας τῶν ἁγίων ἡγουμένων της, ὑπάρχει; Εἶναι σπουδαιότερο νὰ εἶσαι συνομιλητὴς καὶ συναγελαζόμενος μὲ ἄρχοντες τῆς περιοπῆς τῶν σημερινῶν καὶ μὲ μεταπατερικοὺς νεωτεριστὲς ἐκκλησιαστικούς ταγούς; Δὲν εἶναι ἐλεύθερος; Ἔχει δεσμεύσεις; Πρὸς ποίους; Τί μπορεῖ νὰ δένῃ  ἕναν ἀληθινὸ μοναχό μὲ ὁτιδήποτε καὶ ὁποιονδήποτε στὸν κόσμο αὐτόν; Γιατὶ ὑποστέλλει τὸν ἀγῶνα καὶ προδίδει τὰ τίμια; Γιατὶ ἀτιμάζει τέτοια χειροτονία; Ἡ κατάληξις ἀναποφεύκτως θὰ εἶναι τὸ γραφικὸν: «Τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβει ἔτερος».

Ἀλλὰ ἄν ὁ ἡγούμενος ζῶντας μακρᾶν τῆς Μονῆς γιὰ χρόνια, ἔχει μία δικαιολογία γιὰ ἀλλοίωσι τοῦ ἀγωνιστικοῦ καὶ θυσιαστικοῦ μοναχικοῦ φρονήματος- ὅλοι γνωρίζουμε τὸν σημερινὸ ξεθυμασμένο, ἐκοσμικευμένο μοναχισμὸ τῶν συνεδρίων, τῶν λόγων, τοῦ συμφυρμοῦ μὲ κάθε καρυδιᾶς καρύδι, τῆς ἀνεκτικότητος πρὸς ὅλα, τῆς πλήρους ἐλλείψεως δογματικῆς συνειδήσεως, τῆς ἐπιφάνειας καὶ τοῦ φαίνεσθαι- οἱ πατέρες τῆς Μονῆς ποιά δικαιολογία ἔχουν;

Ἕνας ὁλόκληρος χρόνος ἀδράνειας καὶ ἀναμονῆς ἐνῷ οἱ ἐπίβουλοι ἀνασυντασσόταν καὶ μεθόδευαν τὶς δικές τους ἐνέργειες. Καὶ τώρα; Τί λένε τώρα; Τί ἀπαντοῦν στὸν ἀπλό λαὸ ποὺ ἀκούει καὶ βλέπει ἀπορημένος πῶς ἐξελίσσονται τὰ πράγματα καὶ ἀπὸ  τὰ ὅσα ἀκούγονται καὶ δηλώνονται. Οἱ γλῶσσες ποὺ ἐξυπηρετοῦν συμφέροντα καὶ ἀλλότριους στόχους δὲν σταματοῦν νὰ λένε τὰ ψεύδη τους καὶ νὰ δηλητηριάζουν τοὺς ἀνθρώπους. Οἱ συμβιβασμένοι ἐκκλησιαστικοὶ ἡγήτορες ἀκολουθοῦν τὴν συνήθη πρακτική τους νὰ ἀποκοιμίζουν τὸν κόσμο. Οἱ μοναχοὶ γιατί σιωποῦν; Γιατὶ δὲν λένε τί πραγματικὰ συμβαίνει;  Γιατὶ δὲν παίρνουν εὐθεῖα θέσι ἔναντι τῶν πολιτικῶν μεθοδεύσεων μὲ τὴν συμμετοχὴ  τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων; Δὲν βλέπουν τὸν κίνδυνο ποὺ ἐλοχεύει; Θὰ γίνουν οἱ νεκροθάφτες τοῦ Σινᾶ μὲ τὴν ἀδράνειά τους καὶ τὴν δικαιολογία ὅτι «ὅλα θὰ τὰ κανονίσῃ ἡ Ἀγία μὲ τὴν ἀνίκητη προστασία της;»

Οἱ ὀρθόδοξοι πατέρες μας πάντοτε παλεύαν μὲ φιλότιμο καὶ αὐτοθυσία. Δὲν περίμεναν τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἁγίους νὰ λύσουν τὰ προβλήματα ὡς ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεὸς. Ἔκαναν οἱ ἴδιοι τὸ χρέος τους, τὸ ἀνθρωπίνως δυνατόν, μὲ γεναιότητα  αὐτοθυσία καὶ θάρρος. Προμαχοῦσαν καὶ ὑπὲρ τῆς πίστεως καὶ ὑπὲρ τῶν ἁγίων σκηνωμάτων. Παρακαλοῦσαν τὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἁγίους του νὰ τοὺς δώσουν δύναμη γιὰ νὰ σταθοῦν ἔως τέλους σταθεροὶ στὸν ἀγῶνα τους. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι δουλειὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων. Δικός μας εἶναι ὁ ἀγῶνας. Ἀγῶνας  ἔως θανάτου, ἄν ἔτσι θελήσει ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ τέτοια τιμὴ στὸ γνήσιο παιδί του, νὰ πεθάνῃ γι᾿ αὐτόν. Αὐτὴ ἡ ζωὴ εἶναι τὸ στάδιο τοῦ ἀγῶνος. Τὰ στέφανα εἶναι γιὰ τὴν ἄλλη ζωή.

Δὲν εἴμαστε βουδιστές. Δὲν εὑρισκόμαστε σὲ Νιρβάνα. Δὲν παρακολουθοῦμε τηλεοπτικὸ σήριαλ μὲ χασμουρητὰ καὶ πίτσες. Χάνεται καὶ πέφτει τὸ μόνο ἐλεύθερο καὶ ἀδούλωτο μοναστήρι τῆς Ὀρθοδοξίας. Καὶ πανηγυρίζουν γραβατοφόροι ἄρχοντες, ἔμποροι τῶν ἐθνῶν, καὶ ρασοφόροι ἔμποροι τῆς πίστεως, γιὰ τὴν μεγάλη ἐπιτυχία, ἐνῷ χαιρέκακα καὶ εἰρωνικὰ ἀπὸ τὰ παρασκήνια παρακολουθοῦν τὰ τέκνα τοῦ Βελίαρ.

Καὶ ὁ λαὸς τὰ ἔχει χαμένα καὶ ρωτάει: «Οἱ μοναχοὶ τί κάνουν; Τί λένε;» Δὲν πρέπει κάτι νὰ πεῖτε ἐσεῖς ποὺ μένετε στὸ Σινᾶ, ποὺ αἰσθάνεστε τὴν παρουσία τῆς Ἁγίας καὶ τὴν δύναμι τοῦ τόπου; Ἀκόμη οὐσιαστικώτερο, δὲν πρέπει νὰ ἐνεργήσετε, νὰ πράξετε, νὰ ἀντισταθῇτε; Δὲν εἶστε θεατές, (πρέπει νὰ) εἶστε πρωταγωνιστές. Καὶ δράσι δὲν εἶναι τὰ λόγια: «Ἡ ἁγία θὰ φροντίσῃ». Οἱ ἅγιοι φροντίζουν ὅταν ἐμεῖς ἀγωνιζόμαστε, ὅπως εἴπαμε.

Μιὰ δική σας ἀντίστασι ἴσως βοηθήσει τὸν ναρκωμένο καὶ ἀπελπισμένο λαό. Ἄν δὲν ἀντιδράσετε ἐσεῖς, ἀπὸ ποὺ θὰ δῇ παράδειγμα; Ἀπὸ τοὺς λεπτεπίλεπτους καὶ καλιεργημένους μοναχοὺς τῶν ἐκδηλώσεων καὶ τῶν συνεδρίων, τοὺς συγχρονισμένους καὶ προοδευμένους κόλακες κάθε ἐξουσίας καὶ ξεναγοὺς κάθε ἰσχυροῦ ἀκόμη καὶ ἄν ὄζει ἀφορισμὸ καὶ νομοθετεῖ τὰ τοῦ ἀντιχρίστου;

Παρακαλῶ, Πατέρες, καιρὸς τοῦ ποιῆσαι...