ΕΚΚΛΗΣΙΑ Γ.Ο.Χ. ΕΛΛΑΔΟΣ                                                                        ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ 2026

ΕΟΡΤΙΟΝ ΜΗΝΥΜΑ

ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

«Φῶς ἐκ φωτός, ἔλαμψε τῷ κόσμῳ Χριστός ὁ Θεός

ἡμῶν, ὁ ἐπιφανείς Θεός· τοῦτον λαοί προσκυνήσωμεν»[i].

 

Τέκνα ἐν Κυρίω ἀγαπητά,

Ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μᾶς συνήγαγε κατ’ αὐτήν τήν φωτοφόρο ἡμέρα γιά νά συνεορτάσουμε τά ἅγια Θεοφάνεια ἤ Ἐπιφάνεια, τή Δεσποτική Ἑορτή τῆς Βαπτίσεως τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπό τοῦ Προφήτου, Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ Ἰωάννου στόν Ἰορδάνη ποταμό.

Ἐκεῖνον τόν καιρό, τῆς ἐπί γῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ, ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης, κατ’ ἐντολήν τοῦ Θεοῦ, καλοῦσε σέ μετάνοια καί βάπτιζε στό ὕδωρ τούς ἀνθρώπους. Ἐπιζητοῦσε μάλιστα καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας, ἐπισείοντας  μεταφορικῶς γιά κάθε ἄκαρπο δένδρο τήν ἀποκοπή καί τή ρίψη στή φωτιά. Τόνιζε δέ ὅτι ὁ μετά ἀπό αὐτόν ἐρχόμενος, δηλαδή ὁ Χριστός, θά βαπτίζει στό Ἅγιο Πνεῦμα καί τό πῦρ[ii].

Ὁ Χριστός προσῆλθε καί Αὐτός στόν Ἰωάννη καί βαπτίσθηκε, δηλαδή καταδύθηκε στό ὕδωρ. Ἀφοῦ βαπτίσθηκε, ἀνέβηκε ἀμέσως, ὡς ἀναμάρτητος, ἀπό τό ὕδωρ, ἀνοίχτηκαν γι’ αὐτόν οἱ οὐρανοί καί εἶδε ὁ Ἰωάννης τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ νά κατεβαίνει σάν περιστερά καί νά ἔρχεται ἐπάνω Του, ἐνῶ ἦλθε ἀμέσως καί φωνή ἀπό τόν Οὐρανό πού ἔλεγε τοῦτος εἶναι ὁ ἀγάπητος μου υἱός.

Μέ τήν ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ ἀνακαινίστηκε ἡ φύση μας, ἐνῶ μέ τό Βάπτισμα, πού μᾶς παρέδωσε ὁ ἴδιος βαπτισθείς, ἀνακαινίζεται καί τοῦ καθενός μας ἡ ὑπόσταση. Μέγα τό Μυστήριο τοῦ Βαπτίσεως τοῦ Χριστοῦ, κατά τό ὁποῖο φανερώθηκε καί τό μυστήριο τῆς παναγίας καί παντουργοῦ Τριάδος, μέγα καί τό Μυστήριο τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος πού παρέχει ἡ Ἐκκλησία Του, διότι αὐτό εἶναι ἡ πύλη τῶν Οὐρανῶν πού εἰσάγει ἐκεῖ τούς βαπτιζομένους.

 Ἀρκεῖ νά ἀκολουθεῖται ἀπό διά βίου μετάνοια, τήρηση ὅλων τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, μέ κορωνίδα τήν ἀγάπη, καί ἀπό τή μετάληψη τοῦ Σώματος καί Αἵματός Του. Αὐτά μᾶς παρέδωσε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ἀπό αὐτά ἐξαρτᾶται ἡ σωτηρία μας, μέ αὐτά τήν καρπωνόμαστε καί σέ αὐτά συγκεφαλαιώνεται ἡ Θεία Οἰκονομία[iii], δηλαδή τό θέλημα τοῦ Θεοῦ γιά τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου καί ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου.

Τέκνα ἐν Κυρίω ἀγαπητά,

Ὅπως προελέχθη, κατά τή Βάπτιση τοῦ Κυρίου μας ἄνοιξαν οἱ Οὐρανοί. Αὐτό ἀποδεικνύει, ὅπως ἐπισημαίνει ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας, πώς πλέον ὑπάρχει μία ποίμνη, τῶν ἄνω και κάτω, τῶν ἀγγέλων δηλαδή καί τῶν ἀνθρώπων, μέ ἕναν ἀρχιποίμενα, τόν Χριστόν[iv]. Ὅπως δέ ἀναφέρεται στίς εὐχές τοῦ σήμερον τελεσθέντος Μεγάλου Ἁγιασμοῦ, τώρα ἀλλά καί πάντοτε στήν ποίμνη τοῦ Χριστοῦ, πού εἶναι ἡ μία Ἐκκλησία Του, τό Σῶμα Του, τῆς ὁποίας Αὐτός καί μόνον Κεφαλή ὑπάρχει, «τά ἄνω τοῖς κάτω συνεορτάζει καί τά κάτω τοῖς ἄνω συνομιλεῖ»[v].

Αὐτή τήν ἑνότητα πολεμᾶ λυσσωδῶς, ἐδῶ καί εἴκοσι αἰῶνες, ὁ ἐχθρός τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ὁ διάβολος, γιά νά τήν διαρρήξει. Πρωτίστως, ἐπιδιώκει μέ τά σχίσματα καί τίς αἱρέσεις τήν ἀποκοπή καί ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τήν Ἐκκλησία, ὥστε νά ματαιωθεῖ ἡ σωτηρία του. Ὡς κοσμοκράτορας δέ, ἐξωθεῖ τούς ἀνθρώπους στήν πλήρη ἀποστασία ἀπό τόν Θεό καί σέ ἐπιλογές στή ζωή των ὅλων ἐκείνων πού ἀντιστρατεύονται τό σωτήριο θέλημά Του.

Ζοῦμε σέ μία ἐποχή ἤ μᾶλλον σέ ἕναν κόσμο ἀποπροσανατολισμένο. Τόν χαρακτηρίζει σέ ὅλα τά ἐπίπεδα ἡ σύγχυση, ἡ ἀβεβαιότητα, ὁ σχετικισμός, ὁ συγκρητισμός, ὁ δικαιωματισμός, ἡ διαφθορά καί ἡ διαστροφή. Σέ ἕναν τέτοιο κόσμο, ὁ ὁποῖος ἀναπόφευκτα ἐπηρεάζει ὅλους καί ὅλα, χρειάζεται, γιά νά μήν παρασυρθοῦμε, νά γνωρίζουμε τί εἴμαστε, ποῦ πηγαίνουμε, ποιός εἶναι ὁ προορισμός μας, νά ἔχουμε σαφεῖς ἀπόψεις γιά ὅλα τά θέματα, νά βαδίζουμε σέ ἀσφαλή ὁδό καί πορεία.

Τό κριτήριο, τό μέτρο καί ἡ αὐθεντία γιά ὅλα αὐτά δέν μπορεῖ νά εἶναι ἄλλο ἤ μᾶλλον ἄλλος, παρά Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι «ἡ ὁδός καί ἡ ἀλήθεια καί ἡ ζωή»[vi], ὁ σαρκωθείς Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ, ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός καί μοναδικός Σωτήρας τοῦ κόσμου. Αὐτός πού, κατά τήν ὑπόσχεση καί ἐπαγγελία Του, εἶναι καί θά εἶναι «ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος»[vii] μαζί μας διά τῆς Ἐκκλησίας Του! Ἀρκεῖ κι ἐμεῖς νά παραμένουμε ἑνωμένοι μαζί Του ὡς μέλη Αὐτῆς, δηλαδή ὡς μέλη τοῦ Σώματός Του!

Τέκνα ἐν Κυρίω ἀγαπητά,

Δέν μπορεῖ νά ἀποσιωπηθεῖ ὅτι σήμερον ἐνῶ «ἡ ἱερά και μεγαλόφωνος τῶν ὀρθοδόξων πανήγυρις ἀγάλλεται»[viii], ἡ πλειοψηφία τῶν Ἑλλήνων συμπολιτῶν μας ἔχει ἀποστρέψει τό πρόσωπό της ἀπό τήν πατρώα εὐσέβεια. Μάλιστα, ἡ Διοικοῦσα Ἐκκλησία αὐτοῦ τοῦ  λαοῦ μέ πρόσφατη ἀπόφασή της βλασφημεῖ τά Μυστήρια τῶν Ὀρθοδόξων ὡς δῆθεν στερούμενα ἐγκυρότητος καί κανονικότητος θεωρούμενα ὡς μή τελεσθέντα[ix], ἐνῶ τήν ἴδια στιγμή διά τῆς ταυτίσεώς της μέ τό κέντρο τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, τό Βατικανοποιημένο Φανάρι, ἀναγνωρίζει Ἀποστολική Διαδοχή καί μυστήρια στήν αἵρεση τοῦ Παπισμοῦ, μέ τόν ὁποῖο, ὅπως καί προσφάτως διακηρύχθηκε ἔργῳ και λόγῳ, βρίσκονται ἤδη σέ μερική κοινωνία καί ἐπείγονται γιά τήν πλήρη ἕνωση![x]

Βεβαίως, τό μικρό ποίμνιο τῶν ὀρθοδόξων καί οἱ Ποιμένες του δέν πτοοῦνται ἀπό αὐτόν τόν ἔμμεσο διωγμό, διότι ὑπαγορεύεται, λόγῳ τῆς διαπλοκῆς τῶν ἐξουσιῶν καί ἡ μή καταχώρηση τῶν Μυστηρίων τῶν Ὀρθοδόξων στά Ληξιαρχεῖα τοῦ Κράτους, ἀφοῦ  τό κῦρος αὐτῶν ἀντλεῖται ἀπό τήν, χάριτι Θεία, διακράτηση τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως καί Ὁμολογίας καί τήν κανονική συνέχεια τῆς Ἀποστολικῆς Διαδοχῆς.

Καίτοι ταπεινούς καί ἀναξίους, οἱ Ἅγιοι Πατέρες καί ὁ ἴδιος ὁ Οὐρανός μᾶς παρηγοροῦν καί μᾶς ἐνισχύουν. Ἐνῶ κατηγορούμεθα ὡς δῆθεν ἀνυπάκουοι καί σχισματικοί, ἐπειδή ἀρνούμεθα τήν ἐπιβολή τῆς παπικῆς ἡμερολογιακῆς Καινοτομίας, ὡς προδρόμου τοῦ ἀντιχρίστου Οἰκουμενισμοῦ καί τόν ἴδιο ὡς παναίρεση, πιστεύουμε, ὅπως ἐπισημαίνει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης, ὅτι ἐμμένοντας στήν πατρώα εὐσέβεια, ἀποσχιζόμαστε ἀπὸ τὴν αἵρεση καὶ ραβόμαστε γιὰ πάντα πάνω στὸ ὕφασμα τῆς εὐσεβοῦς πίστεως, βλέποντας πιὰ τότε ἀκέραιο τὸν χιτώνα τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν ἀποσπαστεῖ ἀπὸ τὴ σχέση μὲ τὴν αἵρεση![xi]

Τέλος, δοξολογοῦμε μετ’ εὐχαριστίας τόν Τριαδικό Θεό, διότι, πέραν τῶν πολλῶν ἄλλων εὐεργεσιῶν Του, μᾶς χάρισε καί τήν ἐξ ὕψους βεβαίωση τοῦ ἱεροῦ ὑπέρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶνος. Ὅπως ὁ ἀστήρ στήν Γέννηση τοῦ Σωτῆρος μας καί οἱ Οὐρανοί στήν Βάπτισή Του ἔγιναν κήρυκες πού σάν παγκόσμια καί ὑπερκόσμια στόματα κήρυξαν τή θεότητα τοῦ Χριστοῦ[xii], ἔτσι, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, καί τό Σημεῖο τοῦ Χριστοῦ, ὁ Τίμιος Σταυρός, πού ἐμφανίσθηκε το ἔτος 1925 στόν νυκτερινό Ἀττικό οὐρανό καί κατηύγασε τήν ἐκκλησιαστική Σύναξη τῶν ὑπερδισχιλίων διωκομένων Ὀρθοδόξων, προσεμαρτύρησε ἄνωθεν καί ἐπικύρωσε ὡς θεάρεστη τή στάση καί Ὁμολογία των.

Αὐτῶν τοῖς ἴχνεσι βαδίζουμε καί θά ἀκολουθοῦμε, σύν Θεῶ, ἕως ἐσχάτης μας ἀναπνοῆς.

 Ἡ Χάρις τοῦ σαρκωθέντος καί ἐν κόσμῳ ἐπιφανέντος Θεοῦ εἴη μετά πάντων ὑμῶν!

Μετ’ εὐχῶν καί εὐλογιῶν

Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

†  Ὁ Ἀθηνῶν ΣΤΕΦΑΝΟΣ

 

---

[i] Στιχηρό τῶν Αἴνων τῶν Θεοφανείων.

[ii] Πρβλ Ματθ. γ΄, 11.

[iii] Γρηγορίου Παλαμᾶ, ὁμιλίες ΝΘ΄& Ξ΄, ΕΠΕ 11.

[iv] Π.Ν. Τρεμπέλα, Ὑπόμνημα εἰς το κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιον, Ἀθῆναι 1958, σελ. 138.

[v] Εὐχές Μεγάλου Ἁγιασμοῦ, Μέγα Εὐχολόγιον.

[vi] Ἰω. ιδ΄, 6.

[vii] Ματθ. κη΄, 20.

[viii] Ἐκ τῶν Εὐχῶν τοῦ Μ. Ἀγιασμοῦ

[ix] Ἔγγραφο τῆς «Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος», Ἀρ. Πρωτ. 2877/9.12.2025

[x] Ἡ κοινή Διακήρυξη Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη καί Πάπα Λέοντα, 29.11.2025, Ἱστοσελίδα «Φῶς Φαναρίου».

[xi] «Τῆς αἱρέσεως ἀποσχιζόμενοι, τῇ εὐσεβείᾳ διὰ παντὸς ἐνραπτόμεθα»· καὶ «τότε ἄρρηκτον» βλέπουμε τὸν τῆς Ἐκκλησίας χιτῶνα, ὅταν ἀπορραγῇ τῆς πρὸς τὴν αἵρεσιν κοινωνίας...». Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης. (Ὁμιλία Ζ΄, Εἰς τὸν Ἐκκλησιαστήν, ΕΠΕ 6,485. PG τ. 44, στλ. 725D-728Α)

[xii] Γρηγορίου Παλαμᾶ, ὅ. π.

 

Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκί….

….ὁμιλήματα, μελωδήματα και καλαντίσματα τοῦ ἁγίου δωδεκαημέρου

 

Μέ ἐπιτυχία πραγματοποιήθηκε, τήν Κυριακή μετά τήν Χριστοῦ Γέννηση (29 Δεκ. 2025/11 Ἰαν. 2026) τό ἀπόγευμα, ἡ ἑορταστική Ἐκδήλωση γιά τό ἅγιο δωδεκαήμερο στό Ἐκκλησιαστικό Πνευματικό Κέντρο Περιστερίου, ὅπου εἴχαμε τήν τιμή νά συμμετέχουμε ὡς ὁμιλητής (τίτλος τῆς ὁμιλίας μας: «Ἐπίγεια φαινόμενα καί ὑπερουράνια νοούμενα»). Θερμά συγχαρητήρια στούς διοργανωτές, τούς συντελεστές καί ὅλους τούς συμετέχοντες. Ἰδιαιτέρως στόν ἐκλεκτό λυράρη καί ἑρμηνευτή κ. Ὑφαντίδη Ἠλία, ὑπεύθυνο τοῦ Πολιτιστικοῦ φορέως "Κιβωτός τοῦ Πόντου" ἀλλά καί τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Φθιώτιδος κ. Παντελεήμονα πού διηύθυνε τόν χορό τῶν ψαλτῶν. Δικαίως καταχειροκροτήθηκαν. Πάντα τέτοια. Παρέστησαν καί παρακολούθησαν ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν κ. Στέφανος, Ἀρχιερεῖς, Ἱερεῖς καί πλῆθος πιστῶν, μεταξύ τῶν ὁποίων πολλοί νέοι.

Δ. Ι. Κ.

Διαχειριστής τοῦ ἱστολογίου

 Ἅγια Χριστούγεννα 2025

 

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟ ΔΙΩΓΜΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ("ΠΑΛΑΙΟΗΜΕΡΟΛΟΓΙΤΩΝ")

ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1930

Καλὴν ἡμέραν, ἀδελφοὶ ἂν εἶναι ὁρισμός σας

Χριστούγεννα ὀρθόδοξα νὰ πῶ στ’ ἀρχοντικόν σας.

Χριστὸς γεννᾶται σήμερον ἐν Βηθλεὲμ τὴ πόλει

τὰς παραδόσεις τὰς σεπτὰς ζητοῦν οἱ Ἀποστόλοι.

Χριστὸς γεννᾶται σήμερον «Τὸ δόξα ἐν ὑψίστοις»

ν’ ἀκούση ἀξιώνεται ἡ ὀρθοδόξων πίστις.

Εἰς τὰ βουνὰ γυρίζουνε οἱ ὀρθόδοξοι ἕως τώρα

καὶ ἡ ἐξουσία τρέχει εὐθὺς χωρὶς νὰ λείψη ὥρα.

Εἰς τὰ βουνὰ γυρίζουνε γιὰ τὴν Ὀρθοδοξίαν

καὶ ἀντὶ ἀστέρος τὸν Σταυρὸν φέρουν στὴν Ἐκκλησίαν.

Καὶ κάθε χρόνο ποὺ περνᾶ μὲ πόθο ἐρωτῶμεν

σὲ ποιό βουνό, σὲ ποιό Ναὸ γιὰ νὰ λειτουργηθῶμεν.

Ἀκούσας δὲ ὁ Χρυσόστομος Δεσπότης θηριώδης

στέλνει στρατὸν καὶ δύναμιν νὰ σφάξη ὡς Ἡρώδης.

Πλὴν ὁ σταυρὸς ἐξ ουρανοῦ βγαίνει καὶ μᾶς φωτίζει

Ὀρθοδοξίας καύχημα καὶ θάρρος μας δωρίζει.

Δὲν θέλουμε τὰ φράγκικα τοῦ Πάπα νὰ ἀκοῦμε

κι’ αὐτοὺς ποὺ τὰ πιστεύουνε ποτὲ νὰ μὴ τοὺς δοῦμε.

Δὲν θέλουμε τὰ φράγκικα, μόνον Ὀρθοδοξία

τὰς παραδόσεις τὰς σεπτὰς ζητάει ἡ Ἐκκλησία.

(….)

Ἔτη καλὰ νὰ ζήσετε μὲ χάρη καί εὐλογία

καὶ ὅλοι πάντα σταθεροὶ εἰς τὴν Ὀρθοδοξία.

 

 Σας περιμένουμε!......

 Διαχρονικῆς ἀξίας συμβουλές, ἐπισημάνσεις και παραινέσεις ἑνός συγχρόνου Ἁγίου

        

Διδαχές

τοῦ  Ἁγίου  Ἱερομάρτυρος

Ἀνδρονίκου  (+1918)

 

 «Τα σημάδια της ασέβειας», σημείωνε, «είναι φανερά στη ζωή του λαού μας. Όλοι βλέπουμε με θλίψη τα μεθύσια, τους ξυλοδαρμούς μέχρι θανάτου, την κραιπάλη και την ακολασία, ιδιαίτερα των νέων, την κατάπτωση των οικογενειακών ηθών, προπάντων την ανυποταξία των παιδιών στους γονείς, το εξεζητημένο ή και έξαλλο ντύσιμο, την αισχρή και αντικοινωνική συμπεριφορά, τη σκληρότητα και την εκδικητικότητα, το ψεύδος και την απάτη. Όλα αυτά δείχνουν την απομάκρυνσή μας από τον Θεό. Τα παιδιά και οι νέοι μεγαλώνουν χωρίς κανέναν ελπιδοφόρο και αυστηρό κανόνα διαγωγής. Στα πρόσωπά τους είναι ζωγραφισμένη η σκληρότητα. Τι θα γίνει, λοιπόν, αργότερα, όταν η σκληρότητα της ίδιας της ζωής, της ανελέητης ζωής, θα βάλει πάνω τους και τη δική της σφραγίδα, καθώς αυτοί θα κυνηγούν τις υλικές ή μάλλον τις κτηνώδεις απολαύσεις; Γιατί το ξέφρενο κυνηγητό των απολαύσεων αποτελεί το χαρακτηριστικό ιδεοληπτικό γνώρισμα των σημερινών ανθρώπων, που έχουν απαρνηθεί τις υψηλές, τις πνευματικές αξίες... Όλα αυτά είναι περισσότερο από θλιβερά, είναι απογοητευτικά και δυσοίωνα. Αγωνιώ γιά το μέλλον του λαού μας...».

 

«Κανείς», έγραφε, «ας μην ακούει τους λαοπλάνους, που υποστηρίζουν ότι για τον χριστιανό είναι εντελώς αδιάφορο το πολιτικό σύστημα. Όχι! Εμείς οι χριστιανοί, όπως όλοι οι άνθρωποι, ζούμε σ' αυτόν τον κόσμο, από τον οποίο δεν μπορούμε να φύγουμε παρά μόνο όταν το θελήσει ο Πλάστης μας. Δεν πρέπει, λοιπόν, ν' αδιαφορούμε για την πολιτική κατάσταση, καθώς ένα καθεστώς ή ένα πολίτευμα ή μιά κρατική εξουσία μπορεί είτε να διευκολύνει το έργο της σωτηρίας μας είτε να το δυσχεραίνει είτε ακόμα και να το εμποδίζει με θανάσιμους διωγμούς...

 

»Σ' όλους είναι γνωστό, τόσο από άλλες χώρες παλαιότερα όσο και από τη δική μας τώρα, τι γίνεται κατά τις περιόδους των εκλογών: Θυσιάζονται τα πάντα -η πίστη, η πατρίδα, η οικογένεια- στον βωμό της νίκης ενός κόμματος, οποιουδήποτε κόμματος. Τρία μόνο χρόνια έχουν περάσει από τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, και η χώρα μας έχει γίνει αγνώριστη· όχι, βέβαια, καλύτερη, αλλά χειρότερη. Η πίστη αδυνάτισε και τα ήθη κατέπεσαν. Η αθεΐα, η απροκάλυπτη διαφθορά, οι λεηλασίες και οι ληστείες δεν αποτελούν πια σπάνια φαινόμενα. Η προεκλογική κομματική προπαγάνδα καταντά πλήρης παραφορά, στην οποία παραδίνονται ολοκληρωτικά οι άνθρωποι, ξεχνώντας όλα τα άλλα. Και μετά τις εκλογές, όποιο κόμμα καταλάβει την εξουσία με μια ευκαιριακή πλειοψηφία, αυτό κυβερνά ανεξέλεγκτα το κράτος και διοικεί όλους τους πολίτες του, διακηρύσσοντας ότι είναι ο μοναδικός εκφραστής της θελήσεως του λαού. Αλλά ποιος μπορεί να το πιστέψει;... Μήπως υπήρχε και υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον για τον λαό και την πατρίδα, όταν όλα συνδέονταν και συνδέονται με την πάλη και τη νίκη του κόμματος;

 

«...Το ρεύμα του φιλελευθερισμού θα κατακτήσει το σχολείο, οπότε και οι αντιχριστιανικοί του στόχοι θα είναι εξασφαλισμένοι. Να γιατί οι οπαδοί του φιλελευθερισμού δείχνουν τόση εύνοια προς κάθε αίρεση του Χριστιανισμού και προς τις άλλες θρησκείες. Και οι αιρετικοί δεν κοιμούνται· πλησιάζουν τώρα και τα μικρά παιδιά.

 

»Πρόσφατα κάποια σέκτα οργάνωσε στη Μόσχα μια εκδήλωση για τα παιδιά, με σκοπό να τα μάθει πώς να φερθούν στον διάβολο, αν εμφανιστεί μπροστά τους! Και τι τα συμβούλεψαν; Να του φερθούν με καλοσύνη και ευγένεια, όπως έκανε τάχα και ο Χριστός, όταν ήταν στη γη ως άνθρωπος!...

 

»Και όταν, βέβαια, τα παιδιά μεγαλώσουν και μπουν στο πανεπιστήμιο, …… θα τα διδάξουν πως η επιστήμη έχει αποδείξει την καταγωγή του ανθρώπου από τον πίθηκο! Έτσι, θα τα κάνουν πραγματικά θηρία, όχι πάντως όμοια με τον πίθηκο. Γιατί ενώ αυτός είναι ζώο ταπεινό και υπάκουο, οι άνθρωποι-θηρία θα είναι υπερήφανοι, θρασείς και άσπλαχνοι.

 

* * *

 

Στο χωριό Στανοβόι τον Πετροπαβλόφσκ, αφού συζήτησε για πολλή ώρα με τα παιδιά του σχολείου, στράφηκε στους ενηλίκους και είπε:

 

«Για να ζει κανείς θεάρεστα, πρέπει να γνωρίζει το θέλημα του Θεού, τον νόμο του Χριστού, τη διδασκαλία Του, την οποία μπορεί να μάθει από το άγιο Ευαγγέλιο. Γι' αυτό πρέπει όλοι να έχουν το Ευαγγέλιο, να το μελετούν και να θυμούνται ότι περιέχει τα λόγια του Κυρίου μας Ιησού.

 

»Τις Κυριακές και τις γιορτές δεν είναι καλό να καθόμαστε στα σπίτια μας και να καταγινόμαστε στις συνηθισμένες ασχολίες και μέριμνες. Τις μέρες αυτές πρέπει να τις προσφέρουμε στον Θεό για τη σωτηρία της ψυχής μας και να πηγαίνουμε στην εκκλησία για κοινή προσευχή.

 

»Να ζείτε με ευσέβεια, όπως οι άγιοι. Γι' αυτό να διαβάζετε τα συναξάρια και άλλα καλά βιβλία, από τα οποία θα μάθετε την πολιτεία και τη διαγωγή των αγίων. Στη χριστιανική αρχαιότητα τα πνευματικά βιβλία, ως χειρόγραφα, ήταν πολύ ακριβά. Ωστόσο οι πιστοί και τα αγόραζαν και τα αντέγραφαν και τα διάβαζαν με μεγάλη προθυμία. Τώρα τα πνευματικά βιβλία είναι έντυπα και φτηνά, αλλά η προθυμία των χριστιανών για την αγορά και τη μελέτη τους είναι μικρή. Όσοι είστε γονείς, και οι ίδιοι να μελετάτε και τα παιδιά σας να προτρέπετε να κάνουν το ίδιο...

 

* * *

 

Στο χωριό των Κοζάκων Πρεσνογκόρσκ είπε:

«Δεν βλεπόμαστε συχνά. Και όμως, σήμερα πολύ λίγοι έχετε έρθει στην εκκλησία. Αυτό δείχνει ότι οι περισσότεροι είστε πνευματικά ράθυμοι και αμελείς. Κι αν είστε τέτοιοι, που θα δουν τα παιδιά σας το καλό παράδειγμα; Προσέξτε, γιατί αυτά θ' ακολουθήσουν ακόμα χειρότερο δρόμο και θα κλείσουν τον ναό.

 

»Τον σταυρό του Χριστού τον φοράτε, αλλά τις εντολές του Χριστού δεν τις τηρείτε. Ζώντας έτσι, μοιάζετε μ' εκείνον τον Κοζάκο που φόρεσε όλα τα πολεμικά του παράσημα, αλλά, μόλις επιτέθηκε ο εχθρός, δείλιασε και το 'βαλε στα πόδια.

 

»Ονομάζεστε χριστιανοί, αλλά αμαρτάνετε σαν άπιστοι. Και δεν κάνετε τίποτε για να λυτρωθείτε από τα αμαρτήματά σας. Δεν μετανοείτε. Δεν ζείτε με ευσέβεια, ούτε και στα παιδιά σας διδάσκετε την ευσέβεια. Οι καλές μητέρες του παλιού καιρού, μόλις τα παιδάκια τους άρχιζαν να καταλαβαίνουν και να μιλούν, φύτευαν στις καρδιές τους την αγιότητα, εξιστορώντας τους τα κατορθώματα και τις αρετές των αγίων. Δυστυχώς, αυτό δεν το κάνουν οι σημερινές μητέρες...

 

»Άκουσα ότι δεν θέλετε να εγκαταστήσετε στον ναό σύστημα θερμάνσεως. Αν αυτό αληθεύει, να ξέρετε ότι ο ναός σας θα κλείσει, και ο Κύριος θα σας τιμωρήσει... Αναλογιστείτε πως η ζωή μας αρχίζει από τον ναό, με τη Βάπτισή μας, και τελειώνει στον ναό, με την τέλεση της κηδείας μας...»  

 

* * *

 

«Σήμερα είναι γενική και ολοφάνερη στον λαό μας και στην κοινωνία μας η άμβλυνση της ηθικής συνειδήσεως, η οποία, πάντως, δεν παρουσιάστηκε ούτε ξαφνικά ούτε τυχαία. Την απεργάζονται, εδώ και πολύν καιρό, με τρόπο μεθοδικό σκοτεινά κέντρα, που στοχεύουν στην απαξίωση της χριστιανικής πίστεως και ηθικής. Κορυφώθηκε, βέβαια, και θριάμβευσε τώρα, στα χρόνια της λεγόμενης "απελευθερώσεως". Τώρα, ελευθερία θεωρείται η αποχαλίνωση των παθών, η ανηθικότητα, η ρυπαρότητα και καθετί που ευτελίζει τον άνθρωπο ως εικόνα του Θεού.

 

»Ένα, λοιπόν, από τα συμπτώματα της κοινωνικής παθολογίας, που οφείλεται σ' αυτήν την ψευδώνυμη ελευθερία, είναι και η μέθη. Αδειάζουν οι ναοί και γεμίζουν τα κρασοπωλεία, οι μπυραρίες, οι κάθε λογής λέσχες, τα κέντρα διασκεδάσεως και διαφθοράς. Οι άνθρωποι δεν ακούνε πια το κήρυγμα της Εκκλησίας και περιφρονούν την κοινή λατρεία του Θεού. Συχνάζουν, ωστόσο, στους κινηματογράφους και τα θέατρα, απολαμβάνουν τη βότκα και την μπύρα. Οι δωρεές για τις εκκλησιαστικές, κατηχητικές και φιλανθρωπικές δραστηριότητες έπαψαν, ενώ αυξήθηκαν κατακόρυφα τα κέρδη των παραγωγών και εμπόρων οινοπνευματούχων ποτών. Κοντολογίς, αιτία της διαδόσεως της μέθης είναι η γενική πνευματική παρακμή, που οφείλεται στην απομάκρυνση του λαού μας από τον Θεό και τον νόμο Του...

 

* * *

 

«Πολύ συχνά», έγραφε, ο ζηλωτής Επίσκοπος, «Οι χριστιανοί μας αγνοούν, επίσης, τους βίους των αγίων, ακόμα και τον βίο του αγίου του οποίου το όνομα φέρουν. Έτσι, φυσικά, δεν έχουν αναπτύξει καμιά πνευματική σχέση ούτε με τον προστάτη τους άγιο. Η σημερινή γενιά, όπως είναι φανερό, έχει αποκοπεί από τα πρότυπα της ενάρετης, της αληθινά χριστιανικής ζωής, την οποία αυτά διδάσκουν με το σιωπηλό παράδειγμά τους... Με τα συναξάρια και τα λόγια των αγίων διαπαιδαγωγούνταν οι πρόγονοι μας. Τα μάθαιναν όχι από βιβλία αλλά από τις διηγήσεις άλλων.

 

Οι διηγήσεις για τους αγίους, που διαδίδονταν από στόμα σε στόμα, ήταν πολύ δημοφιλείς. Όλοι τις άκουγαν άπληστα και τις έκλειναν στα βάθη των ψυχών τους. Έτσι, συνήθιζαν από την παιδική τους ηλικία να σκέπτονται όπως οι άγιοι και να ζουν όπως οι άγιοι, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο ήταν πάντοτε νοερά παρόντες ανάμεσά τους...

 

»Με πολύ πόνο βλέπουμε ότι τώρα οι άνθρωποι δεν διδάσκονται τους βίους των αγίων και δεν παραδειγματίζονται από την πολιτεία τους, γι' αυτό και δεν έχουν τον ιερό εκείνο ζήλο, τον οποίο μπορεί να εμπνεύσει κάθε φωτεινό παράδειγμα αληθινής αρετής. Την πίστη μας δεν τη γνωρίζουν. Τον νόμο του Θεού δεν τον τηρούν με επίγνωση. Τα πρότυπα της ευσέβειας δεν τα μιμούνται. Ελάχιστοι χριστιανοί είναι σε θέση να αποκριθούν με γνώση, σαφήνεια και ορθότητα σε ερωτήματα που αναφέρονται στην ορθόδοξη πίστη. Κι αυτό, μολονότι σήμερα σχεδόν όλοι ξέρουν γράμματα και σχεδόν όλοι μπορούν ν' αγοράσουν χριστιανικά βιβλία, τα οποία προσφέρονται σε προσιτές τιμές.

 

»Αυθόρμητα, λοιπόν, αναρωτιέται κανείς: Μα, επιτέλους, τι το χριστιανικό έχει απομείνει σ' αυτούς τους χριστιανούς; Οι περισσότεροι, βλέπετε, έχουν εγκαταλείψει ακόμα και τις εξωτερικές ευλογημένες συνήθειες των παλαιοτέρων χριστιανών. Έτσι, για παράδειγμα, είτε δεν κάνουν το σημείο του σταυρού είτε το κάνουν εσφαλμένα, κουνώντας ακανόνιστα και βιαστικά το χέρι πάνω στο στήθος. Επίσης, δεν φιλούν πια τα χέρια των αρχιερέων και των ιερέων, για να λάβουν μέσω αυτών την ευλογία του Θεού. Δεν γνωρίζουν, επομένως, τη σημασία και τη δύναμη του σημείου του σταυρού, με το οποίο, σαν με τον ίδιο τον Σταυρό του Χριστού, διώχνουμε τους δαίμονες μακριά μας. Δεν γνωρίζουν τη σημασία και τη δύναμη ούτε της ιερατικής ευλογίας, με την οποία μεταβιβάζεται η ευλογία του Θεού. Ύστερ' απ' όλα αυτά, πώς να μιλήσουμε για την πνευματική ζωή, για τη θεία χάρη, για τα σωτήρια μυστήρια της πίστεώς μας;»....

 

* * *

 

Ο ιεράρχης αντιλαμβανόταν ότι πίσω από τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις κρυβόταν μια νέα ειδωλολατρία. Και αυτή «η νέα ειδωλολατρία προσπαθεί να ξεθεμελιώσει την πίστη στον Σωτήρα Χριστό με διαφορετικές μεθόδους, μεθόδους πιο εύσχημες, πιο "πολιτισμένες". Επιχειρεί να αφαιρέσει το προζύμι της πίστεως από τη ζωή των χριστιανικών λαών. Για να το πετύχει, προστατεύει πρόσκαιρα κάθε ομολογία, κάθε αίρεση, κάθε πίστη, εκτός μόνο από την ορθόδοξη, που επικρατεί στη Ρωσία. Αυτήν θέλει να την γκρεμίσει, έχοντας την πεποίθηση ότι στη συνέχεια όλες οι άλλες πίστεις και αιρέσεις θα εξαφανιστούν γρήγορα και εύκολα...».

 

* * *

 

Πριν ακόμη αλλάξει το καθεστώς των σχέσεων Εκκλησίας και Κράτους, ο επίσκοπος Ανδρόνικος έγραφε με θαυμαστή διορατικότητα:

«Περιμένετε όλοι εσείς οι επίδοξοι μεταρρυθμιστές της Αγίας Εκκλησίας! Θα γίνει και εδώ χωρισμός της Εκκλησίας από το Κράτος - δίχως τη θέλησή μας - και θα ακολουθήσει αναπόφευκτα διωγμός της Εκκλησίας από το όχι απλώς άθρησκο αλλά αντιχριστιανικό κράτος... Είτε το θέλουμε είτε όχι, μια τέτοια εξέλιξη δεν είναι μακριά. Πρέπει, λοιπόν, να ετοιμαζόμαστε, γιατί η πίστη μας θα δοκιμαστεί σαν σε φωτιά από το πνεύμα του Αντίχριστου πρώτα και από τον ίδιο τον Αντίχριστο έπειτα...».

 

* * *

 

Στον μητροπολίτη Μόσχας και μετέπειτα πατριάρχη άγιο Τύχωνα έγραφε: «Όσο βλέπω τη φαυλότητα να αυξάνεται, τόσο θέλω να τινάξω τη σκόνη από τα πόδια μου και ν' αποσυρθώ... Προτείνω κι εσάς ως μέλος της Προσυνοδικής Επιτροπής. Αλλά δεν πιστεύω σε συνεδριάσεις και συνελεύσεις οι άνθρωποι έχουν φθαρεί τόσο... Είναι οδυνηρό να βλέπεις το γκρέμισμα της Εκκλησίας και της πατρίδας. Μήπως είναι κοντά και ο τελευταίος εχθρός του Χριστού;...».

 

* * *

 

Στις 22 Νοεμβρίου ο επίσκοπος Ανδρόνικος απευθύνθηκε στο ποίμνιό του με μιαν εγκύκλιο, όπου έγραφε:

«…..Αγαπητά μου πνευματικά παιδιά, όλους όσοι πιστεύετε στον Θεό, στην ψυχή σας και στην αιώνια ζωή, όλους όσοι αγαπάτε την αγιασμένη πατρίδα μας, σας καλώ και σας ικετεύω: Πάρτε θάρρος και σταθείτε όρθιοι, υπερασπίζοντας την πίστη μας και τη γη μας. Ο λαός αγρίεψε, επειδή απομακρύνθηκε από τον Θεό. Τυφλωμένοι όλοι από τον διάβολο, ξεσηκώθηκαν ο ένας εναντίον του άλλου. Βοηθήστε τους να συνέλθουν, γιατί βρισκόμαστε ήδη όχι στην άκρη του γκρεμού αλλά στο βάθος του. Εμείς οι ίδιοι ρημάξαμε την πατρίδα μας. Σώστε την όσοι βλέπετε και κατανοείτε το μέγεθος της καταστροφής!

 

»Και πρώτα απ’ όλα, αδελφοί μου, ας στραφούμε όλοι με καρδιά γεμάτη συντριβή στον Θεό, που μας τιμώρησε δίκαια για τα άνομα έργα μας. Ας καταφύγουμε στους ναούς, ιδιαίτερα στις μέρες των εορτών, και ας ικετέψουμε θερμά τον Κύριο να μας λυπηθεί. Το ίδιο ας κάνουμε και στα σπίτια μας κάθε πρωί και κάθε βράδυ. Ας παρακινήσουμε και τα παιδιά μας και τους συγγενείς μας όλους να ζητήσουν το έλεος του Θεού. Μόνο Εκείνος μπορεί να μας σώσει τώρα, όπως σε παλαιότερα δύσκολα χρόνια έσωσε τους προγόνους μας...».

 

* * *

 

Τον Ιανουάριο του 1918 απηύθυνε με πόνο ψυχής εγκύκλιο προς τον κλήρο της επαρχίας του:

»Είμαι βέβαιος ότι το κοντινό μέλλον μας επιφυλάσσει την αναρχία και το μίσος -ο αδελφός θα σκοτώνει τον αδελφό, ο πατέρας τον γιο, ο γιος τον πατέρα και τη μάνα. Αλλά το κακό αυτό οφείλεται στην ολέθρια κουλτούρα του αιώνα μας και στον λεγόμενο διαφωτισμό. Πώς να μην εξεγερθεί ο λαός, αφού έριξαν από τα χέρια του κι έδιωξαν από την ψυχή του όλες τις πνευματικές αξίες με τις οποίες ζούσε και οι οποίες τον έκαναν αληθινά θεοφόρο; Αυτές τις αξίες τώρα τις χλευάζουν, τις πετούν στη λάσπη και τις ποδοπατούν. Και τον λαό τον έκαναν άρρωστο και δυστυχισμένο.

 

»Συμπέρασμα: Όλοι μας πρέπει με καθαρή καρδιά να συνειδητοποιήσουμε τη ζοφερή κατάσταση της χώρας μας και να λάβουμε μέτρα για τη διόρθωσή της, μέτρα όχι επιδεικτικά αλλά σοβαρά και ρεαλιστικά. Όλοι μας πρέπει με καθαρή καρδιά να συνειδητοποιήσουμε την ευθύνη μας και να πλησιάσουμε τον λαό, που η αθεϊστική προπαγάνδα τον έβγαλε από την τροχιά της αληθινής ζωής. Ας του προσφέρουμε ό,τι του χρειάζεται για να ξαναβρεί την υγεία της ψυχής και το φως της ελπίδας. Ας μιλήσουμε τη γλώσσα του, ας εισχωρήσουμε στο πνεύμα του, ας φέρουμε στην καρδιά του ειρήνη και παρηγοριά. Προπάντων, όμως, ας του ξαναδώσουμε τη χαμένη του πίστη - αφού, βέβαια, γίνουμε πρώτα εμείς αυθεντικοί φορείς της -, την πίστη με την οποία ως τώρα ζούσε και αποκτούσε τη σωτηρία. Ας βιώσουμε και ας εμπνεύσουμε την αληθινή αδελφοσύνη και την αληθινή ισότητα, που δημιουργούνται στη σύναξη των πιστών μέσα στον ιερό ναό. Εκεί πλούσιοι και φτωχοί, διάσημοι και άσημοι, εγγράμματοι και αγράμματοι είναι ίσοι μπροστά στον Θεό. Έπειτα, ας δώσουμε στον λαό υγιή γνώση από τη δική μας γνώση και ας φωτίσουμε τη ζωή του με το αληθινό φως, το φως της αρετής, της δικαιοσύνης, της τιμιότητας, της νηφαλιότητας...

 

»Πατέρες και αδελφοί! Σπλαχνιστείτε τον παραζαλισμένο και σκοτισμένο αλλά πιστό λαό. Βοηθήστε τον να ξεπεράσει τη θανάσιμη πνευματική κρίση, που περνά, και να συνέλθει. Θα συνέλθει ο λαός με τη δική σας συμπαράσταση, συμπαράσταση πατρική και διακριτική, για την οποία θα σας ανταμείψει με την υιική αγάπη του και με την ολόθυμη υπακοή του. Εύχομαι να μη διαψευσθεί η βαθιά μου πίστη σ' αυτόν τον τρόπο εξόδου από την κρίση».

 

 

Προσφορά στον δοκιμαζόμενο λαό

από τις εκδόσεις "ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ"

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012

 

Βασικά βιογραφικά στοιχεῖα τοῦ Ἱερομάρτυρος

ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ

 

Ο άγιος ιερομάρτυς Ανδρόνικος γεννήθηκε την 1η Αυγούστου του 1870 στο χωριό Ποβόντνεβο της επαρχίας Γιαροσλάβ, στην κεντρική Ρωσία. Στο άγιο Βάπτισμα έλαβε το όνομα Βλαδίμηρος.

Στην ηλικία δέκα χρονών γράφτηκε σε Εκκλησιαστικό Σχολείο και μετά την αποφοίτηση του, το 1885 στο Εκκλησιαστικό Σεμινάριο του Γιαροσλάβ.

Το 1891, ως αριστούχος απόφοιτος του Σεμιναρίου, έγινε δεκτός στη Θεολογική Ακαδημία της Μόσχας. Τα χρόνια εκείνα ό νεαρός φοιτητής συναντήθηκε με τον άγιο Ιωάννη της Κρονστάνδης και ζήτησε τις φωτισμένες συμβουλές του.

Την 1η Αυγούστου του 1893 στον ναό της Ακαδημίας τελέστηκε ή μοναχική του κουρά. Στις 6 Αυγούστου του 1893 ό μοναχός Ανδρόνικος χειροτονήθηκε διάκονος, και στις 22 Ιουλίου του 1895 χειροτονήθηκε πρεσβύτερος.

Στις 3 Σεπτεμβρίου του 1897 διορίζεται από την Ιερά Σύνοδο στην ορθόδοξη Ιεραποστολή της Ιαπωνίας.

Τον Μάρτιο του 1899 έλαβε το οφίκιο του αρχιμανδρίτη.

Στις 23 Οκτωβρίου του 1906 ό π. Ανδρόνικος διορίστηκε βοηθός του επισκόπου Νικολάου στην Ιαπωνία.

Λόγω της εύθραστης υγείας του αρρώστησε βαριά και στις 7 Ιουλίου του 1907 ή Σύνοδος αποφάσισε την ανάκληση του από την Ιαπωνία.

Στις 26 Οκτωβρίου του 1907 ή 'Ιερά Σύνοδος ανέθεσε στον επίσκοπο Ανδρόνικο την προσωρινή διαποίμανση της επαρχίας Χόλμ, και στις 15 Μαρτίου του 1908 διορίστηκε βοηθός του αρχιεπισκόπου Νόβγκοροντ.

Στις 8 Μαρτίου του 1913 ανέλαβε την διαποίμανση των επαρχιών Ομσκ και Παβλοντάρσκ της Δυτικής Σιβηρίας.

Τον Αύγουστο του 1914 η Ιερά Σύνοδος απεφάσισε νά τον μεταθέσει για άλλη φορά στην εκκλησιαστική επαρχία Πέρμ στή Βόρεια Ρωσία.

Στις 6 Ιουνίου του 1918 όργανα του αθεϊστικού καθεστώτος, αφού τον σκέπαζαν ζωντανό με χώμα στον τάφο που διέταξαν και έσκαψε ο ίδιος, πυροβόλησαν μερικές φορές τον γενναίο αθλητή της πίστεως αρχιεπίσκοπο Ανδρόνικο και σε λίγο το μαρτυρικό του λείψανο ήταν θαμένο στη γη.

Άγιε του Θεού ιερομάρτυρα Ανδρόνικε, πρέσβευε υπέρ ημών.

 

Ἦταν γνήσιο καί ἀλώβητο τό Σύμβολο τῆς Πίστεως πού ἀπαγγέλθηκε στή Νίκαια (28/11/25);

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ

Ἱεροδ. Ἱεροθέου Κρητικοῦ,

Ἱεροκήρυκος Ἱ. Μ. Κυθήρων & Ἀντικυθήρων

 

Ἡ ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου Πίστεως ἄνευ τοῦ Filioque.

Πολύς λόγος ἔγινε τίς τελευταῖες ἡμέρες γιά τήν ἀναγνώριση καί τήν ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως, χωρίς τό Filioque, ἀπό τόν Πάπα Λέοντα 14ο. Τά ΜΜΕ, στρατευμένα ἤ καί ἀπό ἄγνοια, προβάλλουν τήν πράξη αὐτή θετικά ὑπέρ τοῦ Πάπα, παρουσιάζοντάς την ὡς δεῖγμα καλῆς διάθεσης πρός τήν ἑνότητα. Ὀφείλουμε νά εἴμαστε ἐπιφυλακτικοί ἀπέναντι σέ αὐτήν τήν δήλωση τοῦ Πάπα Λέοντος, γνωρίζοντας ἀπό τήν ἱστορία τῶν σχέσεων Ὀρθοδόξων καί Παπικῶν τήν στρατηγική πού ἀκολουθοῦν οἱ δεύτεροι πρός ἐπίτευξη τοῦ γενικοῦ σκοποῦ τους, χρησιμοποιώντας κάθε εἴδους ἀπατηλά καί ἀθέμιτα μέσα, δόλο καί ἀπάτη. Καί σέ ἕναν βαθμό ὁ σκοπός τους ἐπιτεύχθηκε, ἀφοῦ διευκολύνθηκε ἡ ἐμφάνισή τους ὡς πλησιέστεροι στήν Πίστη μας, δημιουργώντας εὐμενεῖς ἐντυπώσεις καί ἐξαπατώντας τούς ἁπλούστερους.

Ἡ ἀναγνώριση τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως στήν ἀρχική του μορφή δέν ἀποτελεῖ κανένα θετικό βῆμα πρός ἕνωση καί ὑποχώρηση τῶν Παπικῶν στά δόγματα καί στίς καινοτομίες τους. Αὐτό γίνεται κατανοητό ἀπό τό γεγονός ὅτι τό Σύμβολο τῆς Πίστεως ἀναγνωρίζεται καί διαβάζεται ἀπό τούς Παπικούς χωρίς τήν προσθήκη τοῦ Filioque, ὅταν ὑπάρχουν μπροστά Ὀρθόδοξοι ἤ βρίσκονται σέ χῶρο ὀρθόδοξο. Αὐτό μαρτυρεῖ καί ἡ πράξη τῶν Παπικῶν κατά τήν ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου στή λατρεία τους ἐδῶ στήν Ἑλλάδα. Μάλλον θά λέγαμε ὅτι πρόκειται γιά πράξη προσηλυτιστική, ὅπως ἡ Οὐνία. Ἄλλωστε, ἡ ἀναγνώριση καί ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου χωρίς τό Filioque δέν σημαίνει σέ καμία περίπτωση καταδίκη τοῦ Filioque ἀπό πλευρᾶς τῶν Φραγκολατίνων, μιά καί συνεχίζει νά ὑφίσταται στήν ἐπίσημη δογματική διδασκαλία τους καί νά προστίθεται στό Σύμβολο.

Ἀπαγγελία παραλλαγμένου Συμβόλου Πίστεως.

Ἀπροσδόκητο γεγονός, βέβαια, ἦταν ἡ ἀνάγνωση παραλλαγμένου Συμβόλου Πίστεως, κατά τή διάρκεια τῆς συμπροσευχῆς Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου καί Πάπα στή Νίκαια. Σέ πρόσφατο ἄρθρο της ἡ Καθηγήτρια Ἱστορίας Δογμάτων καί Συμβολικῆς τοῦ Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ κ. Μαρίνα Κολοβοπούλου ἀναφέρει καί ἐπισημαίνει ὅτι: «διαπιστώνονται δύο σημεῖα ἀπόκλισης ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο», τά ὁποῖα ἐντοπίζονται στόν ὅρο «ὁμοούσιος» καί στό ἄρθρο περί Ἐκκλησίας [1].

Ἡ φράση τοῦ Συμβόλου «ὁμοούσιον τῷ Πατρί» στίς ἀγγλικές ἐπίσημες μεταφράσεις ἀποδίδεται ὡς ἑξῆς: «consubstantial with the Father» ἤ «of one essence with the Father» (μιᾶς οὐσίας μέ τόν Πατέρα). Παραδοσιακά ὁ ὅρος ὁμοούσιος στήν ἀγγλική γλώσσα μεταφράζεται ὡς consubstantial. Τό κείμενο, πού ἐπιλέχθηκε νά διαβαστεῖ στή Νίκαια, ἀποδίδει τό ὁμοούσιο Πατρός καί Υἱοῦ μέ τήν ἀμφίσημη μετάφραση «of one being with the Father» (μιᾶς ὑπόστασης; μέ τόν Πατέρα), πού εἶναι γλωσσικά ἀσαφής καί πού μπορεῖ νά παραπέμψει σέ δυτικοῦ τύπου ἑρμηνεῖες τῶν ἐνδοτριαδικῶν σχέσεων (ὄχι ὡς κοινωνία τῆς φύσεως [ὁμοούσιο], ἀλλά κοινωνία προσώπων ἐπί τῇ βάσει τῶν προσωπικῶν σχέσεων, ὅπου αὐτή ἡ περιχώρηση [δυτ. ἑρμην.: ὡς τρόπος ὕπαρξης καί σχέσης τῶν προσώπων] σέ συνδυασμό μέ τή μοναρχία τοῦ Πατρός [δυτ. ἑρμην.:ὁ Πατήρ ἡ ἀρχή τῆς θεότητος] ὁδηγεῖ κατ’ ἐπέκταση σέ σαβελλιανισμό, ἀλλά καί ὑποστήριξη πρωτείου μέσα στήν Ἐκκλησία), μιά καί ὁ ὅρος being ἀναφέρεται περισσότερο στό ὄν, στήν ὑπόσταση, σέ ἀντίθεση μέ τό οὐσ. essence, πού σημαίνει τήν οὐσία. 

Τό δεύτερο σημεῖο, πού ἐπέσυρε τήν προσοχή, εἶναι ἡ πρόταξη τοῦ ρήματος πιστεύω πρίν ἀπό τό ἄρθρο πού ἀφορᾶ στήν Ἐκκλησία, ὥστε νά συνταχθεῖ ὡς ἑξῆς: «We believe in one, holy…». Ἀντιθέτως, τό παραδεδομένο ἀπό τούς θείους Πατέρες Σύμβολο δέν προτάσσει τῆς Ἐκκλησίας τό ρῆμα «πιστεύω». Ἡ ἔρευνα [2] καταδεικνύει ὅτι τό ἄρθρο περί Ἐκκλησίας δηλώνει τό ποῦ δρᾶ καί ἐνεργεῖ τό Ἅγιο Πνεῦμα, δηλαδή μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἄλλωστε, δέν μπορεῖ νά χρησιμοποιηθεῖ τό ἴδιο ρῆμα «πιστεύω» γιά τήν Ἐκκλησία, πού δημιουργεῖται ἀπ’ ἀρχῆς κόσμου, καί γιά τόν ἄκτιστο Θεό.

***

Δυστυχῶς, τά ἐκκλησιαστικά διαδραματιζόμενα γεγονότα δέν μᾶς ἐπιτρέπουν νά δοῦμε ἀθώα τά ὡς ἄνω. Οἱ προσπάθειες τοῦ διαχριστιανικοῦ συγκρητισμοῦ γιά ἄμβλυνση τῶν διαφορῶν μεταξύ τῶν χριστιανικῶν ὁμολογιῶν, προβάλλοντας δῆθεν τά κοινά στοιχεῖα καί παραβλέποντας τίς διαφορές, δέν μποροῦν νά ὁδηγήσουν οὔτε σέ λειτουργική, οὔτε σέ διοικητική ἑνότητα, ἅπαξ καί οἱ τελευταῖες ἑδράζονται ἐπί τῇ βάσει τῆς μιᾶς πίστεως, ἀποτελώντας ἔκφραση ἐκείνης. Μέ ἄλλα λόγια ἡ λειτουργική ἑνότητα πού ἐπιχειρεῖται (κοινό ποτήριο) προϋποθέτει τήν ἑνότητα ἐν τῇ Πίστει.

Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος συμβουλεύει τούς Χριστιανούς νά ἐμμένουν στήν ἑνότητα τῆς Πίστεως, «ἐν ἑνὶ πνεύματι, μιᾷ ψυχῇ συναθλοῦντες τῇ Πίστει τοῦ Εὐαγγελίου», «ἵνα τὸ αὐτὸ φρονῆτε, τὴν αὐτὴν ἀγάπην ἔχοντες, σύμψυχοι, τὸ ἓν φρονοῦντες» (Φιλιπ. 1, 27. 2, 2-3). Καθότι στήν Ἐκκλησία εἶναι «εἷς Κύριος, μία Πίστις, ἓν Βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν», παραινεῖ νά εἶναι οἱ χριστιανοί «ἓν σῶμα καὶ ἓν πνεῦμα» (Ἐφεσ. 4, 4-6), χωρίς νά μετατίθενται ἀπό «τοῦ καλέσαντος αὐτοὺς ἐν χάριτι Χριστοῦ εἰς ἕτερον εὐαγγέλιον» (Γαλ. 1, 6).

Ἕνας ἀληθινός ἑορτασμός τῆς Α΄ Οἰκ. Συνόδου καί μία πραγματική τιμή πρός ἐκείνην θά προϋπέθετε τήν ἀκριβῆ τήρηση τῶν ὅσων ἐκείνη θέσπισε. Οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου προέβησαν σέ καταδίκη τῶν ἀρειανικῶν κακοδοξιῶν. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ καταδίκη τῶν συγχρόνων αἱρέσεων καί ἡ ἀποφυγή συμπροσευχῆς καί κοινωνίας μέ τούς αἱρετικούς. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ ἀπόρριψη τῆς ἐπαναφορᾶς καί ἐξάπλωσης στόν θεολογικό χῶρο τῶν ἀρειανικῶν κακοδοξιῶν πού ὑπεστήριζε ὁ ἤδη κεκοιμημένος Μητρ. Περγάμου Ἰωάννης Ζηζιούλας [3]. Ἀληθής ἑορτασμός θά ἦταν ἡ παραίτηση ἀπό τήν ἐπιδίωξη κοινοῦ ἑορτασμοῦ Πάσχα μέ τούς αἱρετικούς μέ κίνδυνο τή διάσπαση τῶν Ὀρθοδόξων καί ἡ ἐμμονή στά ὅσα οἱ Πατέρες τῆς Συνόδου θέσπισαν, δηλαδή «τό μή μεταίρειν ὅρια αἰώνια, ἅ οἱ Πατέρες ἔθεντο». Ἀμήν.

 

__________________________

 

[1] Βλ. «Ἡ ὁρολογία τοῦ «Ὁμοουσίου» καί οἱ μεταφραστικές της μετατοπίσεις», στό pemptousia.gr, 5/12/25.

[2] Βλ. περαιτέρω στό Μαρίνας Κολοβοπούλου, Ἅγιο Πνεῦμα καί Ἐκκλησία κατά τό Σύμβολο τῆς Πίστεως σέ Ἀνατολή καί Δύση, ἐκδ. Ἔννοια, Ἀθήνα 2023, σ. 155 κ.ἑ.

[3] Μεταξύ ἄλλων ὁ Μητρ. Περγάμου ὑπεστήριζε χρονική προτεραιότητα τοῦ Θεοῦ Πατρός ἔναντι τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος -ἐπιχειρώντας ἀνεπιτυχῶς νά στηρίξει τό πρωτεῖο ἐξουσίας, καί ὄχι μόνο τιμῆς, τοῦ Πατρ. Κων/πόλεως στήν Ἐκκλησία-, ὑπακοή τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στόν Θεό Πατέρα καί διαφορετικά γνωμικά θελήματα Πατρός καί Υἱοῦ καί Ἁγίου Πνεύματος, καί “διάλογο” μέσα στήν Ἁγία Τριάδα, πρᾶγμα πού ἐν πρώτοις ὁδηγεῖ σέ “τριθεΐα” ἤ σέ ἀποδοχή κτιστότητος γιά τά δύο Πρόσωπα, Υἱοῦ καί Ἁγίου Πνεύματος, κ.ἄ., πού θά παρουσιασθοῦν προσεχῶς σέ ἰδιαίτερο ἄρθρο.

            Πρός ἐπίρρωση συγκεκριμένων θέσεων τοῦ ἄρθρου μας, ἀλλά καί γνώση τοῦ πληρώματος τῆς Τοπικῆς μας Ἐκκλησίας, ἐπισυνάπτουμε καί κοινοποιοῦμε στή συνέχεια τό ἀνωτέρω ἀναφερόμενο ἄρθρο τῆς Καθηγήτριας κ. Μαρίνας Κολοβοπούλου.

 

Ἡ ὁρολογία τοῦ «Ὁμοουσίου» καί οἱ μεταφραστικές της μετατοπίσεις

05.12.2025

 

Μαρίνα Κολοβοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Θεολογικής Σχολής Αθηνών

 

«Κατά τήν πρόσφατη ἐπίσκεψη τοῦ Πάπα Λέοντος ΙΔ´ στήν ἱστορική πόλη τῆς Νικαίας, με ἀφορμή τόν κοινό χριστιανικό ἑορτασμό τῶν 1700 ἐτῶν ἀπό τή σύγκληση τῆς Α´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, τό ἐνδιαφέρον τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητος ἐπικεντρώθηκε – καί δικαίως – στή δημόσια ἀπαγγελία τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως χωρίς τήν προσθήκη τοῦ filioque, γεγονός πού προκάλεσε θετική ἀντίδραση στόν ὀρθόδοξο κόσμο.

 

Ἐν τούτοις, τόσο ἀπό τήν προφορική ἀπαγγελία του στήν ἀγγλική γλῶσσα, ὅπως μεταδόθηκε ἀπό τά ΜΜΕ, ὅσο καί ἀπό τήν δημοσίευση τοῦ κειμένου, τό ὁποῖο μοιράστηκε στούς παρευρισκομένους, σύμφωνα μέ τό εἰδησιογραφικό πρακτορεῖο Romfea, διαπιστώνονται δύο σημεῖα ἀπόκλισης ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο, τά ὁποῖα προκαλοῦν προβληματισμό ἀπό πλευρᾶς θεολογικῆς ἐπιστήμης καί ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως:

 

1. Ὅπως εἶναι γνωστό, ἡ διατύπωση τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως περί τοῦ Υἱοῦ ὡς «ὁμοουσίου τῷ Πατρί» ἀποτελεῖ θεμελιώδη πυλώνα τῆς ὀρθόδοξης τριαδολογίας καί ὄχι μόνο. Ὁ ὅρος «ὁμοούσιος» ἦταν καί ἡ αἰχμή τοῦ δόρατος τοῦ θεολογικοῦ ἀγῶνα τῶν Πατέρων γιά τήν ἀποδόμηση τῆς ἀρειανικῆς κακοδοξίας. Ἡ παραδοσιακή ἀγγλική ἀπόδοση τοῦ ὅρου ὡς consubstantial, πού λειτουργεῖ ὡς τεχνικός ὅρος στό θεολογικό λεξιλόγιο ἤ ἡ πιό ἁπλουστευμένη ἐκφορά of one essence ἀποδίδουν μέ δογματική ἀκρίβεια τό πατερικό περιεχόμενο τοῦ ὅρου. Ἰδιαίτερα δέ ὁ πρῶτος, ὡς τεχνικός ὅρος εἶναι ἑδραιωμένος στή θεολογική παράδοση τῆς Δύσης καί δέν ἐπιδέχεται παρερμηνεῖες καθώς δηλώνει ξεκάθαρα τήν κοινότητα τῆς οὐσίας τῶν τριῶν θείων ὑποστάσεων. Ἐν τούτοις, στό ἀγγλικό κείμενο τοῦ Συμβόλου, τό ὁποῖο ἀναγνώσθηκε καί μοιράστηκε, γιά τήν μεταφραστική ἀπόδοση τοῦ «ὁμοούσιος τῷ Πατρί» δέν ἐπιλέχθηκε οὔτε ὁ ὅρος consubstantial οὔτε ἡ ἁπλούστερη ἐκδοχή of one essence ἀλλά ἡ νεότερη ἀπόδοση «of one being with the Father». Ὡστόσο ἡ ἐν λόγῳ ἐπιλογή εἶναι δυνητικά παραπλανητική, καθότι ὁ ὅρος being στήν ἀγγλοσαξωνική φιλοσοφική παράδοση δύναται νά δηλώσει ὄχι τήν οὐσία ἀλλά τήν ὑπόσταση/ὕπαρξη. Εἰσάγεται ἑπομένως μία σημασιολογική ἀσάφεια ἀφοῦ ἡ θεία ἑνότητα μέ αὐτόν τόν τρόπο μπορεῖ νά γίνει ἀντιληπτή ὄχι ὡς ὀντολογκή κοινότητα οὐσίας ἀλλά ὡς σχεσιακή κοινωνία μεταξύ τῶν θείων προσώπων. Ἡ ἐννοιολογική αὐτή μετατόπιση δέν ἔχει καμία σχέση μέ τή θεολογία τῆς Α´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου περί τοῦ ὁμοουσίου, ἔστω καί ἄν δέν γίνεται πάντα συνειδητά, καί εὐνοεῖ ἑρμηνεῖες πού προσεγγίζουν τήν τριαδολογία μέσα ἀπό συγκεκριμένες ἐκκλησιολογικές ἀναγνώσεις καί τό μυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος μέσα ἀπό κατηγορίες ἀνθρωποκεντρικῆς φιλοσοφίας (ὑπαρξισμό, περσοναλισμό), ὁδηγώντας σέ μεθοδολογική ἀσυνέχεια μέ τήν πατερική παράδοση

 

2. Ἡ προσθήκη τοῦ ρήματος πιστεύω στό σχετικό μέ τήν Ἐκκλησία ἄρθρο τοῦ Συμβόλου καθώς αὐτό ἀπουσιάζει ἀπό τό ἑλληνικό πρωτότυπο κείμενο. Ὅσο καί ἄν προκαλεῖ ἐντύπωση, στή δυτική θεολογική παράδοση μέχρι καί τή σύγχρονη Ρωμαιοκαθολική Κατήχηση δέν συναντᾶται τό ἐν λόγῳ ἄρθρο ὡς «πιστεύω εἰς μίαν, ἁγίαν, καθολικήν καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν» ἀλλά «πιστεύω μίαν ἁγίαν καθολικήν καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν». Ἀπό πλευρᾶς ὀρθοδόξου ἀλλά καί δυτικῆς, τό διόλου ἁπλό αὐτό ζήτημα ἔχει μελετηθεῖ καί ἑρμηνευτικά ἐξηγηθεῖ γιά τήν ἀποφυγή συγχύσεων στό περιεχόμενο τῆς πίστεως. Αὐτό πού θά πρέπει νά σημειωθεῖ εἶναι ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ ρήματος πιστεύω στό σχετικό ἄρθρο μέ τήν Ἐκκλησία, στόν ὀρθόδοξο χῶρο τουλάχιστον, ὀφείλεται στούς Βαρλαάμ Καλαβρό καί Γεώργιο Τραπεζούντιο πού ἦσαν καί οἱ δύο ἐκλατινισθέντες ὀρθόδοξοι. Ἐπομένως, καθίσταται σαφές ὅτι ἡ ἀκριβολόγος χρήση τῶν δογματικῶν ὅρων δέν ἀποτελεῖ ἔξαρση φιλολογικοῦ ἐκλεπτυσμοῦ, ἀλλά ἔκφραση θεολογικῆς εὐθύνης.

 

Ἡ ὁρολογία τοῦ Συμβόλου δέν ἀνήκει στήν διακριτική εὐχέρεια ἑκάστου μεταφραστοῦ, ἐπειδή ἡ παραμικρή μετάθεση ἑνός νοηματικοῦ κέντρου – ὅπως ἡ ἀντικατάσταση τοῦ «ὁμοουσίου» ἀπό τόν ἀμφίσημο ὅρο τοῦ «being» ἤ ἡ ἐπαναδιατύπωση τοῦ ἄρθρου περί τῆς Ἐκκλησίας – δύναται νά ὁδηγήσει σέ ἀναπλαισίωση τῆς πίστεως καί νά ἀλλοιώσει τήν πατερική κατανόηση τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως. Ἡ Ἐκκλησία, ἐκ παραδόσεως, φυλάσσει ὄχι μόνο τό «τί» πιστεύει, ἀλλά καί τό «πῶς» τό λέγει, διότι τό ὀρθῶς λέγειν ἀποτελεῖ ἀνάκλαση τοῦ ὀρθῶς πιστεύειν».